19 iyun 2026-cı il

Azərbaycanın zəngin arxeoloji və mədəni irsini İtaliya və Avropa oxucularına tanıtmaq məqsədilə tarix üzrə fəlsəfə doktoru, arxeoloq Fariz Xəlillinin italyan dilində “Patrimonio Archeologico dell’Azerbaigian” (Azərbaycanın arxeoloji irsi) adlı monoqrafiyası nəşr olunub.

Nəşr “Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi tərəfindən Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin 2026-cı il qrant müsabiqəsinin qalibi olmuş “Azərbaycanın tarixi-mədəni irs obyektlərinin tanıdılması” layihəsi çərçivəsində işıq üzü görüb.

Monoqrafiya Azərbaycanın arxeoloji irsini Paleolit dövründən müasir dövrədək ardıcıl şəkildə təqdim edən ilk genişhəcmli italyandilli elmi nəşrlərdən biridir. Əsərdə Azərbaycanın tarixi Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərqin ümumi sivilizasiya kontekstində şərh edilir. Müəllif arxeoloji materialları tarixi, iqtisadi, dini, sosial və mədəni proseslərlə əlaqələndirərək oxucuya minilliklər boyu formalaşmış zəngin mədəni inkişaf yolunu elmi əsaslarla təqdim edir.

280 səhifə həcmində olan kitab dörd əsas bölmədən ibarətdir. Birinci bölmədə Paleolit, Mezolit, Neolit, Eneolit, Tunc və Dəmir dövrləri, Azıx mağarası, Quruçay mədəniyyəti, Kür-Araz mədəniyyəti, Gəmiqaya petroqlifləri və Azərbaycanın digər mühüm arxeoloji abidələri geniş şəkildə təhlil olunur. İkinci bölmə Qafqaz Albaniyasının arxeologiyasına, erkən xristianlıq dövrünə və alban maddi-mədəni irsinə həsr edilib. Üçüncü bölmədə İslam arxeologiyası, orta əsr şəhərləri, memarlıq, sufilik və dini-mədəni irs məsələləri araşdırılır. Sonuncu bölmədə isə tərəkəmə həyat tərzi, xalq ənənələri və qeyri-maddi mədəni irs arxeoloji və etnoqrafik baxımdan təqdim edilir.

Monoqrafiyanın əsas üstünlüklərindən biri onun elmi-populyar üslubda hazırlanmasıdır. Müəllif mürəkkəb arxeoloji problemləri sadə və anlaşılan dillə izah etməklə yanaşı, beynəlxalq oxucu auditoriyası üçün zəruri terminoloji açıqlamalar, tarixi-mədəni kontekst və müqayisəli təhlillər təqdim edib. Bu yanaşma kitabı həm mütəxəssislər, həm də geniş oxucu kütləsi üçün əlçatan edir.

Nəşrdə yüzlərlə yüksək keyfiyyətli fotoşəkil, arxeoloji tapıntılar, muzey eksponatları və ekspedisiya materiallarından istifadə olunub. Vizual materiallar elmi mətnin məzmununu tamamlayaraq oxucunun Azərbaycanın zəngin mədəni irsi haqqında dolğun təsəvvür formalaşdırmasına xidmət edir. Xüsusilə Azıx mağarası, Eneolit və Tunc dövrü abidələri, Qafqaz Albaniyası və İslam dövrünə aid maddi-mədəniyyət nümunələri zəngin foto sənədlərlə təqdim olunub.

Monoqrafiyanın elmi redaktoru tanınmış Azərbaycan arxeoloqu, professor Qafar Cəbiyev, filoloji redaktoru isə italiyalı bərpaçı alim professor Luigi Scrinzi olmuşdur. Nəşrə elmi rəylər italiyalı tədqiqatçı Dr. Andrea Macchia və azərbaycanlı alim Dr. Nasir Quluzadə tərəfindən hazırlanmışdır. Azərbaycan və İtaliya alimlərinin bu birgə əməkdaşlığı kitabın beynəlxalq elmi standartlara uyğun hazırlanmasına mühüm töhfə verib.

Kitabın əsas məqsədi Azərbaycanın zəngin arxeoloji irsini Avropa elmi ictimaiyyətinə tanıtmaq, Azərbaycan–İtaliya elmi və mədəni əməkdaşlığını daha da inkişaf etdirmək, eyni zamanda mədəni irsin qorunması sahəsində beynəlxalq dialoqa töhfə verməkdir. Müəllif ön sözdə vurğulayır ki, arxeologiya yalnız keçmişi öyrənən elm deyil, həm də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı möhkəmləndirən və mədəni körpülər yaradan universal vasitədir.

“Patrimonio Archeologico dell’Azerbaigian” monoqrafiyası Azərbaycan arxeologiyasının beynəlxalq elmi məkanda tanıdılması istiqamətində mühüm nəşrlərdən biri olmaqla yanaşı, ölkənin mədəni diplomatiyasına, elmi irsinin beynəlxalq səviyyədə təbliğinə və Avropa oxucularının Azərbaycan haqqında obyektiv elmi bilik əldə etməsinə əhəmiyyətli töhfə verən fundamental əsər kimi qiymətləndirilə bilər.

2 iyun 2026-cı il

1918-ci ilin 28 may tarixində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması təkcə müəyyən mərkəzi şəhərlərin deyil, bütövlükdə vətənin dörd bir yanından boy göstərən intellektual dalğanın və milli oyanışın məhsulu idi. Bu şərəfli tarixin yazılmasında zəngin maarifçilik ənənələrinə malik olan Şimal bölgəsinin yetişdirdiyi dahi şəxsiyyətlərin, uzaqgörən ziyalıların da silinməz izi var. Şərqdə ilk demokratik respublikanın əsas sənədinə, yəni İstiqlal Bəyannaməsinə imza atan, onun parlamentində və dövlət idarəçiliyində fədakarlıqla çalışan bu oğullar Şimalın azadlıq ruhunu və elmi potensialını Cümhuriyyətin milli məfkurəsinə qataraq dövlətçilik tariximizin qızıl səhifələrini bəzəyiblər.

Fətəli xan Xoyski: 1875-ci ildə Şəki şəhərində əsilzadə ailəsində anadan olub. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsində misilsiz rol oynayan Xoyski, müstəqilliyimizi dünyaya bəyan edən İstiqlal Bəyannaməsini oxuyub və yeni qurulan dövlətin ilk Baş naziri olub. O, fəaliyyəti dövründə ardıcıl olaraq üç hökumət kabinetinə rəhbərlik edib. Eyni zamanda daxili işlər, xarici işlər və ədliyyə naziri vəzifələrini icra edərək dövlət aparatının, milli ordunun və Bakı Dövlət Universitetinin qurulmasında birbaşa iştirak edib. Cümhuriyyətin süqutundan sonra mühacirətə getməyə məcbur olan bu dahi şəxsiyyət, 1920-ci il iyunun 19-da Tiflisdə "Daşnaksütyun" erməni radikal təşkilatının üzvləri tərəfindən arxadan vurularaq həlak edilib.

Əbdüləli bəy Əmircanov: 1874-cü ildə Şəkidə anadan olub. Tiflis Aleksandrovsk Müəllimlər İnstitutunu bitirib, pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 1918-ci ilin mart faciələri zamanı Bakıda minlərlə azərbaycanlının xilas edilməsində böyük rol oynayıb. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulmasında yaxından iştirak edərək Fətəli xan Xoyskinin rəhbərlik etdiyi ikinci hökumət kabinetində Maliyyə naziri, daha sonra Dövlət nəzarətçisi vəzifələrini icra edib, ölkənin ilk müstəqil maliyyə-vergi və təftiş sisteminin əsasını qoyub. Cümhuriyyətin süqutundan sonra Türkiyəyə mühacirət etməyə məcbur olub və 1948-ci il mayın 15-də İstanbulda dünyasını dəyişib.

Camo bəy Hacınski: 1888-ci ildə Quba şəhərində anadan olub. Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Azərbaycanın müstəqilliyini elan edən Milli Şuranın üzvü və İstiqlal Bəyannaməsini imzalayan 26 nəfərdən biridir. 1918-ci ildə qurulan 1-ci hökumət kabinetində Dövlət nəzarətçisi, sonrakı 4-cü və 5-ci hökumət kabinetlərində isə Poçt və Teleqraf naziri vəzifələrini icra edərək ölkənin milli poçt-rabitə infrastrukturunun qurulmasına rəhbərlik edib. Aprel işğalından sonra Azərbaycanda qalaraq mədəniyyət və maarif sahəsində fəaliyyət göstərsə də, sovet repressiyasından qurtula bilmədi. 1938-ci ildə saxlanılaraq sürgün olunub və 1942-ci ildə Sibirdə Kirov vilayətinin Vyatka islah-əmək düşərgəsində faciəli şəkildə həyatını itirib.

Aslan bəy Qardaşov: 1866-cı ildə Zaqatala dairəsinin Yuxarı Tala kəndində anadan olub. İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Azərbaycan Milli Şurasının üzvü kimi 28 may 1918-ci ildə İstiqlal Bəyannaməsinə imza atan əsas şəxsiyyətlərdən biridir. Cümhuriyyət dövründə parlamentin "Əhrar" fraksiyasının lideri olub. Nəsib bəy Yusifbəylinin rəhbərlik etdiyi 4-cü hökumət kabinetində Kənd təsərrüfatı naziri vəzifəsini icra edərək ölkədə aqrar islahatların hazırlanmasında müstəsna rol oynayıb. 1920-ci ilin aprel işğalından sonra sovet rejiminin təqiblərinə məruz qalan Aslan bəy, elə həmin il Zaqatalada bolşeviklərə qarşı baş qaldıran antisovet üsyanının əsas təşkilatçılarından biri olub. Üsyan yatırıldıqdan sonra saxlanılaraq 1920-ci ilin iyul ayında Bakıda bolşeviklər tərəfindən edam olunub.

https://shimal.news/butun-xeberler/azerbaycanin-istiqlal-tarixinde-simal-imzasi-bu-adlari-her-kes-bilmelidir

2 iyun 2026-cı il

Quba rayonunun yüksək dağlıq ərazisində yerləşən Buduq kəndi özünəməxsus memarlığı, dili və həyat tərzi ilə diqqət çəkir.

Rayon mərkəzindən 64 kilometr aralıda, dəniz səviyyəsindən təxminən 2200 metr yüksəklikdə yerləşən kənddə evlər əsasən yonulmuş daşlardan tikilib. Sərt iqlim şəraitinə baxmayaraq, sakinlər uzun illərdir əsas dolanışıqlarını heyvandarlıq hesabına təmin edirlər.

Buduq kəndində maldarlıq və qoyunçuluq bu gün də əsas məşğuliyyət sahələri olaraq qalır. Yaz və yay aylarında heyvanlar dağ otlaqlarında saxlanılır, payız mövsümündə isə satışa çıxarılır.

Kəndin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də burada yaşayan insanların özünəməxsus dilə malik olmasıdır. Buduqlular gündəlik ünsiyyətdə əsasən bu dildən istifadə edirlər.

Sərt təbiət şəraiti, qədim yaşayış ənənələri və fərqli mədəni xüsusiyyətləri ilə Buduq kəndi Qubanın ən maraqlı yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur.

Ətraflı "Xəzər Xəbər"in videosunda: 

https://shimal.news/cemiyyet/qubanin-yuksek-dag-kendinde-ferqli-heyat-terzi-video

1 may 2026-cı il

Şifahi xalq ədəbiyyatı və söz mədəniyyəti üzrə tematik qrupun dərsləri keçirilib

13-17 aprel 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində yerləşən Bülbülün Memorial Muzeyində Beynəlxalq Mədəni İrs Ustad Məktəbi çərçivəsində təşkil olunan dərs proqramlarından biri - “Şifahi xalq ədəbiyyatı və söz mədəniyyəti” tematik qrupu üzrə təlimlər keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi çərçivəsində “Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Mədəni irs beynəlxalq ustad məktəbində qeyri-maddi mədəni irs dərsləri və sərgisi” layihəsinin tərkib hissəsi kimi baş tutub.

Beş gün davam edən və ümumilikdə 20 saatlıq tədrisi əhatə edən proqram layihə əsaslı öyrənmə (Project-Based Learning - PBL) metodologiyası əsasında təşkil olunub. Tədris proqramı çərçivəsində iştirakçılar Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının əsas istiqamətləri - Dədə Qorqud irsi, aşıq sənəti və Molla Nəsrəddin lətifələri üzrə nəzəri və praktiki biliklər əldə ediblər.

Proqramın əsas məqsədi qeyri-maddi mədəni irs anlayışının şifahi ədəbiyyat kontekstində mənimsənilməsi, dastan və nağıl ənənələrinin tarixi və struktur xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, aşıq sənətinin poetik və musiqi komponentlərinin təhlili, eləcə də iştirakçıların şifahi ifadə, nəql və improvizasiya bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi olub. Təlimin əsas tədqiqat sualı isə Azərbaycan şifahi söz irsinin müasir dövrdə qorunması, ötürülməsi və yeni nəsillərə təqdim edilməsi yollarına yönəlib.

Proqramın ilk günü - 13 aprel tarixində qeydiyyat və ümumi tanışlıq Məleykə Hüseynova tərəfindən aparılıb. Daha sonra Prof. Dr. Şikar Qasımov (Bakı Mühəndislik Universiteti) qeyri-maddi mədəni irs anlayışı haqqında məruzə ilə çıxış edib. Prof. Dr. Aybəniz Rəhimova (AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu) isə “Dastan mədəniyyəti və Azərbaycan şifahi ədəbiyyatı” mövzusunda təqdimat edib.

14 aprel tarixində keçirilən ikinci modul dastan və nağıl ənənəsinə həsr olunub. Dos. Dr. Şəmil Sadıqov (Hədəf Şirkətlər Qrupu, Azərbaycan Nəşriyyatlar Assosiasiyası) “Postmodern Azərbaycan romanında “Dədə Qorqud” dastanı və təhrif edilmiş tarix”, Dos. Dr. Elvin Əliyev (AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu) “Azərbaycanın şifahi ənənəsi kimi folklorun tarixi və əhəmiyyəti” mövzusunda çıxış ediblər. Gün ərzində şifahi nəql məşqləri, dastan parçalarının canlı təqdimatı və improvizasiya üzrə praktiki məşğələlər təşkil olunub.

15 aprel tarixində keçirilən üçüncü modul Azərbaycan aşıq sənətinə həsr edilib. Prof. Dr. Şikar Qasımov “Aşıq sənətinin tarixi inkişaf mərhələləri”, Dos. Dr. Hafiz Kərimov (Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) “Ozan-aşıq sənətinin tarixi-mədəni səciyyəsi”, Dos. Dr. Fərqanə Zülfüqarova (Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası) isə “Azərbaycan aşıq sənətində qadın aşıqlar” mövzularında çıxış ediblər. Aşıq Qəlbinur İbrahimli (Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) saz ifaçılığı üzrə ustad dərsi verib, müxtəlif aşıq sənəti nümunələrindən ifalar səsləndirib, aşıq sənəti janrları və məktəbləri barədə müqayisəli məlumatlar təqdim edib. Praktiki hissədə usta İskəndər Budaqov tərəfindən sazın hazırlanması üzrə ustad dərsi keçirilib.

16 aprel tarixində keçirilən dördüncü modul xalq yumoru və satirik söz mədəniyyətinə həsr olunub. Lətafət Əliyeva (Bakı Slavyan Universiteti) “Şifahi yumor və söz mədəniyyəti”, Arzu Soltan (“Azərbaycan məktəbi” jurnalı) isə “Lətifələrin maarifləndirici və satirik funksiyası. Molla Nəsrəddin obrazı xalq mədəniyyətində” mövzularında məruzə ilə çıxış ediblər.

17 aprel tarixində keçirilən yekun modul çərçivəsində iştirakçılar əldə etdikləri bilik və bacarıqları nümayiş etdiriblər. Qrup təqdimatlarında dastan parçaları, aşıq ifası və lətifə təqdimatları yer alıb. Təlim proqramı yekun müzakirə və rəy sessiyası ilə başa çatıb.

İştirakçıların yekun qiymətləndirilməsi elmi əsaslandırma, texniki icra, estetik quruluş, yaradıcılıq yanaşması və təqdimat bacarıqları üzrə aparılıb. Qiymətləndirmə prosesi fasilitativ və summativ xarakter daşıyıb.

Proqramın sonunda iştirakçılar Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının əsas janrlarını təhlil etmək, şifahi nəql və improvizasiya bacarıqları nümayiş etdirmək və söz irsi nümunələrinin müasir təqdimat yollarını əsaslandırmaq kimi mühüm bilik və bacarıqlar əldə ediblər.

Musiqi və ifaçılıq sənəti üzrə tematik qrupun dərsləri keçirilib

13-17 aprel 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində yerləşən Bülbülün Memorial Muzeyində Beynəlxalq Mədəni İrs Ustad Məktəbi çərçivəsində təşkil olunan “Musiqi və ifaçılıq sənəti” tematik qrupu üzrə təlimlər keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi çərçivəsində “Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Mədəni irs beynəlxalq ustad məktəbində qeyri-maddi mədəni irs dərsləri və sərgisi” layihəsinin tərkib hissəsi kimi baş tutub.

Beş gün davam edən və ümumilikdə 20 saatlıq tədrisi əhatə edən proqram layihə əsaslı öyrənmə (Project-Based Learning – PBL) metodologiyası əsasında təşkil olunub. Tədris proqramı çərçivəsində iştirakçılar Azərbaycan musiqi irsinin əsas komponentləri – muğam sənəti, eləcə də tar, kamança və balaban kimi ənənəvi musiqi alətlərinin hazırlanması və ifaçılıq xüsusiyyətləri üzrə nəzəri və praktiki biliklər əldə ediblər.

Proqramın əsas məqsədi qeyri-maddi musiqi irsi anlayışının mənimsənilməsi, Azərbaycan muğamının tarixi və musiqi quruluşunun öyrənilməsi, ənənəvi musiqi alətlərinin texniki və akustik xüsusiyyətlərinin izahı, eləcə də iştirakçıların ifa və musiqi dinləmə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi olub. Təlimin əsas tədqiqat sualı isə Azərbaycan muğamı və ənənəvi musiqi alətlərinin müasir dövrdə qorunması və inkişaf etdirilməsi yollarına yönəlib.

Proqramın ilk günü - 13 aprel tarixində qeydiyyat və ümumi tanışlıq Məleykə Hüseynova tərəfindən aparılıb. Daha sonra Prof. Dr. Şikar Qasımov (Bakı Mühəndislik Universiteti) qeyri-maddi mədəni irs anlayışı və Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişaf mərhələləri haqqında məruzə ilə çıxış edib. Dr. Elmira Abasova (“Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi) “Musiqinin fəlsəfi dəyəri”, Prof. Dr. Kübra Əliyeva isə “Muğamın tarixi və milli kimlikdə rolu” mövzularını təqdim edib.

14 aprel tarixində keçirilən ikinci modul tar alətinə həsr olunub. Səxavət Məmmədov (Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) “Tarın yaranma tarixi, formalaşması və ifaçılıq sənəti” mövzusunda çıxış edib və ifaçılıq üzrə ustad dərsi keçirib. Usta Musa Yaqubov isə tarın hazırlanması texnologiyası üzrə praktiki ustad dərsi təqdim edib.

15 aprel tarixində keçirilən üçüncü modul kamança sənətinə həsr olunub. Dos. Dr. Toğrul Əsədullayev (Azərbaycan Milli Konservatoriyası, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) kamança alətinin tarixi və inkişaf mərhələləri barədə məruzə ilə çıxış edib, həmçinin ifaçılıq üzrə ustad dərsi keçirib. Usta Musa Yaqubov tərəfindən kamançanın hazırlanması üzrə praktiki məşğələ təşkil olunub.

16 aprel tarixində keçirilən dördüncü modul balaban sənətinə həsr edilib. Şirzad Fətəliyev (əməkdar artist, Azərbaycan Milli Konservatoriyası) balabanın Azərbaycan musiqisində rolu barədə çıxış edib və ifaçılıq üzrə ustad dərsi keçirib. Praktiki məşğələlər çərçivəsində balabanın hazırlanması prosesi də nümayiş etdirilib.

17 aprel tarixində keçirilən yekun modul çərçivəsində iştirakçılar əldə etdikləri bilik və bacarıqları nümayiş etdiriblər. Mehman Mikayılov (tarzən) və Ruslan Adgözəlov (xanəndə) tərəfindən muğam ifaçılığı üzrə məşqlər aparılıb, qrup ifaları və canlı təqdimatlar təşkil olunub. Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kollecinin müəllim və tələbələri təqdimatlarda fərqləniblər. Təlim proqramı açıq ifa və yekun təqdimatlarla başa çatıb.

İştirakçıların yekun qiymətləndirilməsi elmi və nəzəri bilik, ifa bacarığı, ansambl işi, musiqi duyumu və təqdimat bacarıqları üzrə aparılıb. Qiymətləndirmə prosesi fasilitativ və summativ xarakter daşıyıb.

Proqramın sonunda iştirakçılar Azərbaycan muğam sənətinin əsas xüsusiyyətlərini izah etmək, musiqi alətlərinin hazırlanma və ifa prinsiplərini tətbiq etmək və ansambl şəklində ifa bacarıqları nümayiş etdirmək kimi mühüm bilik və bacarıqlar əldə ediblər.

Ənənəvi tekstil, naxış və simvolika mədəniyyəti üzrə tematik qrupun dərsləri keçirilib

20-24 aprel 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhəri Yasamal rayonunda yerləşən Zərgərpalan hamamında Beynəlxalq Mədəni İrs Ustad Məktəbi çərçivəsində təşkil olunan dərs proqramlarından biri - “Ənənəvi tekstil, naxış və simvolika mədəniyyəti” tematik qrupu üzrə təlimlər keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi çərçivəsində “Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Mədəni irs beynəlxalq ustad məktəbində qeyri-maddi mədəni irs dərsləri və sərgisi” layihəsinin tərkib hissəsi kimi baş tutub.

Beş gün davam edən və ümumilikdə 20 saatlıq tədrisi əhatə edən proqram layihə əsaslı öyrənmə (Project-Based Learning - PBL) metodologiyası əsasında təşkil olunub. Tədris proqramı çərçivəsində iştirakçılar Azərbaycanın ənənəvi tekstil sənətinin əsas istiqamətləri – xalçaçılıq, kəlağayı sənəti və ipəkçilik (baramaçılıq) üzrə nəzəri və praktiki biliklər əldə ediblər.

Proqramın əsas məqsədi qeyri-maddi mədəni irs anlayışının tekstil sənəti kontekstində mənimsənilməsi, xalçaçılıq, kəlağayı və ipəkçilik ənənələrinin tarixi və estetik xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, tekstil sənətində naxışların və rənglərin simvolik məzmununun təhlili, eləcə də ənənəvi toxuculuq texnologiyalarının əsas prinsiplərinin tətbiqi şəkildə mənimsənilməsi olub. Təlimin əsas tədqiqat sualı isə Azərbaycanın ənənəvi tekstil sənəti və naxış sisteminin müasir dövrdə qorunması və davam etdirilməsi yollarına yönəlib.

Proqramın ilk günü - 20 aprel tarixində qeydiyyat və ümumi tanışlıq Məleykə Hüseynova tərəfindən aparılıb. Daha sonra Prof. Dr. Şikar Qasımov (Bakı Mühəndislik Universiteti) qeyri-maddi mədəni irs anlayışı haqqında məruzə ilə çıxış edib. Dr. Fariz Xəlilli (AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu) isə “Arxeoloji tədqiqatlarda tekstil nümunələri” mövzusunda təqdimat edib.

21 aprel tarixində keçirilən ikinci modul Azərbaycan xalçaçılıq sənətinə həsr olunub. Prof. Dr. Kübra Əliyeva (AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu) xalçaçılığın tarixi və xalça məktəbləri haqqında məruzə ilə çıxış edib. Praktiki hissədə xalçaçı-rəssam Fəxriyyə Naxış tərəfindən xalça toxuma texnikaları üzrə ustad dərsi keçirilib və iştirakçılar kiçik toxuma çərçivəsində sınaq işləri yerinə yetiriblər.

22 aprel tarixində keçirilən üçüncü modul kəlağayı sənətinə həsr edilib. Röya Talıblı və Məlahət Talıbova (Basqal Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu) kəlağayının tarixi və qadın mədəniyyətində rolu haqqında məlumat veriblər. Həmçinin, kəlağayının hazırlanması, naxışların vurulması texnikası və kəlağayının boyanması üzrə ustad dərsi keçilmişdir. Sulidə Rüstəmova (67 nömrəli tam orta məktəb) kəlağayının əhəmiyyəti, onun xalq ənənələrində və ədəbiyyatda yeri mövzusunda çıxış edib, həmçinin məktəb şagirdlərindən ibarət folklor qrupunun ifasında kəlağayı mövzusuna həsr olunmuş müxtəlif kompozisiyalar təqdim olunub. Vüqar Quliyev (“Orta əsr Ağsu şəhəri” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu) tərəfindən qəliblə naxış vurma texnikası üzrə ustad dərsi keçirilib. Praktiki məşğələlərdə iştirakçılar sadə naxış dizaynı hazırlayıb, qəliblə naxış vurma və kəlağayının bağlanma üsullarını öyrəniblər.

23 aprel tarixində keçirilən dördüncü modul baramaçılıq və ənənəvi ipək istehsalına həsr olunub. Dos. Dr. Gülzadə Abdulova (Alaca Milli Geyim Evi) baramaçılığın tarixi, kənd məişətində rolu və ipək istehsalının texnologiyası haqqında məruzə ilə çıxış edib. Praktiki hissədə baramadan ip çıxarılması və ipək lifinin hazırlanması prosesi nümayiş etdirilib.

24 aprel tarixində keçirilən yekun modul çərçivəsində mövzular üzrə ümumiləşdirmə və interaktiv müzakirələr aparılıb. Xalça, kəlağayı və ipək sənətləri arasında texniki, estetik və simvolik əlaqələr təhlil olunub. İştirakçılar öz mini tekstil və ornament dizaynlarını təqdim edərək iş prosesini və simvolik məzmununu izah ediblər.

İştirakçıların layihələri elmi əsaslandırma, texniki icra, estetik quruluş, yaradıcılıq yanaşması və təqdimat bacarıqları üzrə qiymətləndirilib. Qiymətləndirmə prosesi fasilitativ və summativ xarakter daşıyıb.

Proqramın sonunda iştirakçılar Azərbaycan tekstil mədəniyyətinin əsas xüsusiyyətlərini izah etmək, naxış və ornamentlərin simvolikasını şərh etmək, həmçinin ənənəvi toxuculuq və dizayn prinsiplərini tətbiq etmək kimi mühüm bilik və bacarıqlar əldə ediblər.

19 aprel 2026-cı il

6-10 aprel 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində yerləşən Zərgərpalan hamamında Beynəlxalq Mədəni İrs Ustad Məktəbi çərçivəsində təşkil olunan dərs proqramlarının altıncı tematik qrupu - “Mətbəx, çörək və yemək mədəniyyəti” üzrə təlimlər keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi çərçivəsində “Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Mədəni irs beynəlxalq ustad məktəbində qeyri-maddi mədəni irs dərsləri və sərgisi” layihəsinin tərkib hissəsi kimi baş tutub.

Beş gün davam edən və ümumilikdə 20 saatlıq tədrisi əhatə edən proqram layihə əsaslı öyrənmə (Project-Based Learning - PBL) metodologiyası əsasında təşkil olunub. Tədris proqramı çərçivəsində iştirakçılar Azərbaycan mətbəx mədəniyyətinin mühüm istiqamətləri - təndir sənətkarlığı və çörəkbişirmə ənənələri, nazik çörək növləri (yuxa, lavaş, katırma, jupka, yufka) və dolma hazırlama ənənəsi üzrə nəzəri və praktiki biliklər əldə ediblər.

Proqramın əsas məqsədi qeyri-maddi mədəni irs anlayışının kulinariya mədəniyyəti kontekstində mənimsənilməsi, Azərbaycan mətbəxinin tarixi və regional xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, ənənəvi yemək hazırlama üsullarının texnoloji və mədəni aspektlərinin təhlili, eləcə də bu irsin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi yollarının müəyyənləşdirilməsi olub. Təlimin əsas tədqiqat sualı isə “Azərbaycan mətbəx mədəniyyəti və ənənəvi yemək hazırlama üsulları qeyri-maddi mədəni irs kontekstində müasir dövrdə necə qoruna və gələcək nəsillərə ötürülə bilər?” kimi müəyyən edilib.

Proqramın ilk günü - 06 aprel tarixində qeydiyyat və ümumi tanışlıq Məleykə Hüseynova tərəfindən aparılıb. Daha sonra Prof. Dr. Şikar Qasımov (Bakı Mühəndislik Universiteti) “Qeyri-maddi mədəni irs anlayışı” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. Ceyran Əsgərova (qida mühəndisi, Saffron Group Restoran Şirkəti) isə “Azərbaycan mətbəxinin tarixi və əsas xüsusiyyətləri. Mətbəxin xalq mədəniyyətində rolu” mövzusunda təqdimat edib.

07 aprel tarixində keçirilən ikinci modul təndir sənətkarlığı və çörəkbişirmə ənənələrinə həsr olunub. Dr. Aida İsmayılova (Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi) “Təndirin yaranma tarixi və mədəni əhəmiyyəti”, Fariz Xəlilli (“Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi) isə “Arxeoloji tədqiqatlarda təndir” mövzusunda çıxış edib. Praktiki hissədə Ceyran Əsgərovanın rəhbərliyi ilə təndirin quruluşu, çörəkbişirmə alətləri, xəmirin hazırlanması və təndirə yapılma texnikaları üzrə ustad dərsi keçirilib.

08 aprel tarixində keçirilən üçüncü modul nazik çörəklərin hazırlanması və paylaşma mədəniyyətinə həsr edilib. Ceyran Əsgərova “Nazik çörəklərin tarixi və regional xüsusiyyətləri: lavaş, katırma, jupka, yufka” mövzusunda çıxış edib. Gün ərzində xəmirin hazırlanması, yayma texnikaları və ənənəvi bişirmə üsulları üzrə ustad dərsi keçirilib.

09 aprel tarixində keçirilən dördüncü modul dolma ənənəsinə həsr olunub. Ceyran Əsgərova “Dolmanın Azərbaycan mətbəxində yeri, tarixi və növləri” mövzusunda məruzə edib. Praktiki məşğələdə iştirakçılar içliyin hazırlanması, bükmə texnikaları və bişirmə üsullarını tətbiq edərək dolmanın hazırlanması və süfrəyə təqdimatını həyata keçiriblər.

10 aprel tarixində keçirilən yekun modul çərçivəsində mövzular üzrə ümumiləşdirmə və interaktiv müzakirələr aparılıb. İştirakçılar süfrə mədəniyyəti və yemək hazırlama ənənələri üzrə qrup təqdimatları ilə çıxış ediblər. Təlim proqramı birgə süfrə və dadım mərasimi ilə yekunlaşıb.

İştirakçıların yekun qiymətləndirilməsi elmi və tarixi əsaslandırma, texniki icra, estetik quruluş, yaradıcılıq yanaşması və təqdimat bacarıqları üzrə aparılıb. Qiymətləndirmə prosesi fasilitativ və summativ xarakter daşıyıb.

Proqramın sonunda iştirakçılar Azərbaycan mətbəxinin əsas xüsusiyyətlərini izah etmək, ənənəvi çörək və yemək hazırlama texnologiyalarını tətbiq etmək, həmçinin süfrə mədəniyyəti və paylaşma dəyərlərini elmi əsaslarla təqdim etmək bacarıqları əldə ediblər.

15 aprel 2026-cı il

6-10 aprel 2026-cı il tarixlərində Bakı şəhərində yerləşən Zərgərpalan hamamında Beynəlxalq Mədəni İrs Ustad Məktəbi çərçivəsində təşkil olunan dərs proqramlarının beşinci tematik qrupu – “Xalq sənətkarlığı və təsviri-dekorativ sənət” üzrə təlimlər keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi çərçivəsində “Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Mədəni irs beynəlxalq ustad məktəbində qeyri-maddi mədəni irs dərsləri və sərgisi” layihəsinin tərkib hissəsi kimi baş tutub.

Beş gün davam edən və ümumilikdə 20 saatlıq tədrisi əhatə edən proqram layihə əsaslı öyrənmə (Project-Based Learning – PBL) metodologiyası əsasında təşkil olunub. Tədris proqramı çərçivəsində iştirakçılar Azərbaycan xalq sənətkarlığının mühüm istiqamətləri – Lahıc misgərlik sənəti, sədəf sənətkarlığı, miniatür sənəti və illüminasiya sənəti (təzhib) üzrə nəzəri biliklər əldə etməklə yanaşı, praktiki məşğələlər vasitəsilə bu sənət növlərinin texniki və estetik xüsusiyyətlərini mənimsəyiblər.

Proqramın əsas məqsədi qeyri-maddi mədəni irs anlayışının sənətkarlıq kontekstində dərindən mənimsənilməsi, Azərbaycan xalq sənətkarlığının tarixi və estetik xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, ənənəvi sənət növlərinin texniki və bədii prinsiplərinin tətbiqi şəkildə təqdim olunması, bu irsin qorunması və ötürülməsi mexanizmlərinin təhlili olub. Təlimin əsas tədqiqat sualı isə “Azərbaycan xalq sənətkarlığı nümunələri qeyri-maddi mədəni irs kontekstində müasir dövrdə necə qoruna və davam etdirilə bilər?” kimi müəyyən edilib.

Proqramın ilk günü – 06 aprel tarixində qeydiyyat və ümumi tanışlıq Məleykə Hüseynova tərəfindən aparılıb. Daha sonra Prof.Dr. Şikar Qasımov (Bakı Mühəndislik Universiteti) “Qeyri-maddi mədəni irs anlayışı” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. Günün əsas mövzusu olan Lahıc misgərlik sənəti Nəzər Əliyev (“Lahıc” Dövlət Tarix və Mədəniyyət Qoruğu) tərəfindən təqdim olunub və mis üzərində işləmə texnikaları üzrə ustad dərsi keçirilib.

7 aprel tarixində keçirilən ikinci modul illüminasiya sənətinə – təzhibə həsr olunub. Dr. Şəhla Xəlilli (AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu) “Təzhib sənətinin tarixi və mahiyyəti. Əlyazma mədəniyyəti və bəzək üslubları” mövzusunda çıxış edib. Gün ərzində qızıl suyu ilə işləmə texnikası, kompozisiya və ahəng prinsipləri üzrə ustad dərsi keçirilərək iştirakçılar tərəfindən sadə təzhib elementləri tətbiq olunub.

08 aprel tarixində keçirilən üçüncü modul miniatür sənətinə həsr edilib. Nərmin İmanova (“Miras” Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi) “Azərbaycan miniatür sənətinin tarixi və inkişaf mərhələləri” mövzusunda təqdimat edib. Praktiki hissədə Pərinisə Əsgərova (miniatür rəssamı) tərəfindən klassik miniatür nümunələrinin təhlili, eskizlərin hazırlanması və rəngləmə texnikaları üzrə ustad dərsi keçirilib.

9 aprel tarixində keçirilən dördüncü modul sədəf sənətkarlığına həsr olunub. Balabəy Balabəyov tərəfindən sədəf sənətinin tarixi, mahiyyəti və tətbiq sahələri barədə məlumat verilib. Praktiki məşğələdə iştirakçılar sadə ornament nümunələrinin hazırlanmasında iştirak ediblər.

10 aprel tarixində keçirilən yekun modul çərçivəsində mövzular üzrə ümumiləşdirmə və interaktiv müzakirələr aparılıb. Sənətkarlıq ənənələrinin müasir dövrdə yaşadılması, usta-şagird münasibətlərinin rolu və gənc nəslin bu sahəyə cəlb olunması məsələləri geniş şəkildə müzakirə edilib. İştirakçılar seçdikləri sənət növü üzrə hazırladıqları yaradıcılıq işlərini təqdim edərək iş prosesini izah ediblər.

İştirakçıların layihələri elmi və tarixi əsaslandırma, texniki icra, estetik quruluş, yaradıcılıq yanaşması və təqdimat bacarıqları üzrə qiymətləndirilib. Qiymətləndirmə prosesi fasilitativ və summativ xarakter daşıyıb.

Proqramın sonunda iştirakçılar Azərbaycan xalq sənətkarlığının əsas növlərini tarixi və estetik baxımdan təhlil etmək, bu sənət növlərinin texniki xüsusiyyətlərini tətbiq etmək və qeyri-maddi mədəni irs elementlərinin qorunması yollarını əsaslandırmaq bacarıqları əldə ediblər.